{"id":1113,"date":"2018-10-17T09:33:14","date_gmt":"2018-10-17T09:33:14","guid":{"rendered":"https:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/?page_id=1113"},"modified":"2018-10-19T22:16:00","modified_gmt":"2018-10-19T22:16:00","slug":"aleksander-wolszczan","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/zasluzeni-dla-nauki-i-techniki-spod-znaku-gryfa-rekomendacje\/aleksander-wolszczan\/","title":{"rendered":"Aleksander Wolszczan"},"content":{"rendered":"
By Jacek 767 z polskiej Wikipedii - Na Commons przeni\u00f3s\u0142 z pl.wikipedia \r\nu\u017cytkownik Masur z pomoc\u0105 narz\u0119dzia CommonsHelper., Domena publiczna, \r\nhttps:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=7816125<\/pre>\n
Wielko\u015b\u0107 Wszech\u015bwiata jest nieokie\u0142znana i przyt\u0142aczaj\u0105ca. Pytanie czy Uk\u0142ad S\u0142oneczny jest jedynym uk\u0142adem planet w Kosmosie intrygowa\u0142o astronom\u00f3w od stuleci. Odkrycie pierwszego pozas\u0142onecznego uk\u0142adu planetarnego dokonane przez Aleksandra Wolszczana zapocz\u0105tkowa\u0142o seri\u0119 odkry\u0107 planet kr\u0105\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 innych gwiazd. Obecnie nauka zna ich ponad 700.<\/p>\n
Aleksander Wolszczan urodzi\u0142 si\u0119 26 kwietnia 1946 roku w Szczecinku. Rok p\u00f3\u017aniej rodzina Wolszczan\u00f3w przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Szczecina, gdzie ojciec Jerzy (uczestnik kampanii wrze\u015bniowej, \u017co\u0142nierz Kedywu Armii Krajowej) sko\u0144czy\u0142 studia ekonomiczne i od 1950 rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 dydaktyczn\u0105 \u2013 wyk\u0142ada\u0142 ekonomi\u0119 na Politechnice Szczeci\u0144skiej. Matka Zofia pracowa\u0142a na rzecz Zwi\u0105zku Literat\u00f3w Polskich w Szczecinie.<\/p>\n
Aleksander od dzieci\u0144stwa interesowa\u0142 si\u0119 nauk\u0105, ksi\u0105\u017ckami i Kosmosem. Jego wzorem by\u0142 ojciec – wyk\u0142adowca i intelektualista, kt\u00f3ry raczy\u0142 syna opowie\u015bciami i legendami zwi\u0105zanymi\u00a0z powstaniem wszech\u015bwiata. Ma\u0142y Olek szczeg\u00f3lnie lubi\u0142 literatur\u0119 astronomiczn\u0105. Zaczytywa\u0142 si\u0119 w mitach greckich, rzymskich oraz chi\u0144skich przypowie\u015bciach, gdzie gwiazdy i Kosmos mia\u0142y wyj\u0105tkowe znaczenie. Od 6 roku \u017cycia Olek obserwowa\u0142 niebo. Samodzielnie zbudowa\u0142 niewielk\u0105 lunet\u0119 z soczewek okularowych. Na strychu swojego rodzinnego domu w Szczecinie ogl\u0105da\u0142 niebo i obserwowa\u0142 galileuszowe ksi\u0119\u017cyce Jowisza. Sw\u00f3j zachwyt astrofizyk\u0105 rozwija\u0142 w szkole \u015bredniej. Jako ucze\u0144 VI Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego zosta\u0142 zwyci\u0119zc\u0105 olimpiady astronomicznej. Konsekwencj\u0105 tego wydarzenia by\u0142o rozpocz\u0119cie studi\u00f3w astronomicznych na Uniwersytecie Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu. Podczas studi\u00f3w pr\u00f3cz astronomii pasjonowa\u0142o go dziennikarstwo oraz wspinaczka g\u00f3rska. Student Wolszczan kierowa\u0142 radiow\u0105 rozg\u0142o\u015bni\u0105 uniwersyteck\u0105 oraz by\u0142 cz\u0142onkiem Toru\u0144skiego Klubu Wysokog\u00f3rskiego. Przewodniczy\u0142 te\u017c sekcji taternickiej Zwi\u0105zku Student\u00f3w Polskich na Uniwersytecie Miko\u0142aja Kopernika.<\/p>\n
Po obronie pracy magisterskiej w 1969 roku Wolszczan postanowi\u0142 zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z toru\u0144sk\u0105 uczelni\u0105 i podobnie jak ojciec po\u015bwi\u0119ci\u0107 si\u0119 karierze naukowej. Praca na uniwersytecie umo\u017cliwi\u0142a mu w 1974 roku wyjazd na roczny sta\u017c do Instytutu Radioastronomii im. Maxa Plancka w Bonn. Astronom mia\u0142 okazj\u0119 pracowa\u0107 na najwi\u0119kszym w Europie 100 metrowym sterowalnym radioteleskopie Effelsberga. Szczeg\u00f3lnie interesowa\u0142a go obserwacja pulsar\u00f3w, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 przedmiotem jego pracy doktorskiej. W 1975 roku Aleksander Wolszczan otrzyma\u0142 stopnie\u0144 naukowy doktora fizyki na podstawie dysertacji \u201eStruktury scyntylacyjne w widmach pulsar\u00f3w\u201d. Do 1979 pracowa\u0142 jako adiunkt na Uniwersytecie Miko\u0142aja Kopernika. W latach 1979-1982 wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Centrum Astronomicznym Polskiej Akademii Nauk\u00a0w Toruniu. W 1983 roku wyjecha\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych i rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 na ameryka\u0144skich uniwersytetach: Cornell i Princeton University.<\/p>\n
Jako pracownik uniwersytetu Cornell Wolszcza mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania z najwi\u0119kszego\u00a0na \u015bwiecie 300-metrowego niesterowalnego radioteleskopu w obserwatorium Arecibo\u00a0na wyspie Portoryko. Niestety dopiero w 1990 r. uzyska\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 skorzystania z tego radioteleskopu do realizacji w\u0142asnego programu badawczego. Wolszczan zaobserwowa\u0142\u00a0i zidentyfikowa\u0142 sygna\u0142y radiowe<\/a> z milisekundowego pulsara<\/a> PSR 1257+12<\/a> z gwiazdozbioru Panny<\/a>, kt\u00f3re pozwoli\u0142y mu odkry\u0107 3 pierwsze planety<\/a> nienale\u017c\u0105ce do Uk\u0142adu S\u0142onecznego<\/a>. Na podstawie zak\u0142\u00f3cenia w odbieranych impulsach pulsara badacz oszacowa\u0142 masy planet, rozmiary ich orbit oraz okresy orbitalne[1]<\/a> Odkrycie zosta\u0142o oficjalnie zaprezentowane\u00a0na zje\u017adzie Ameryka\u0144skiego Towarzystwa Astronomicznego<\/a> w Atlancie<\/a> w styczniu 1992 roku. Tego samego roku wyniki bada\u0144 zosta\u0142y opublikowane w czasopi\u015bmie Nature<\/a>. Artyku\u0142 \u201eSystem planetarny wok\u00f3\u0142 milisekundowego pulsara PSR 1257+12\u201d da\u0142 pocz\u0105tek naukowemu poszukiwaniu planet pozas\u0142onecznych[2]<\/a>. O swoim odkryciu sam Wolszan m\u00f3wi\u0142 \u201eW pracy astrofizyka o powodzeniu decyduje splot r\u00f3\u017cnych czynnik\u00f3w. Mo\u017cna mie\u0107 dobry pomys\u0142, ale nie m\u00f3c go zrealizowa\u0107. Mo\u017cna mie\u0107 dobr\u0105 koncepcj\u0119, ale nie mie\u0107 szcz\u0119\u015bcia. Cz\u0119sto si\u0119 zdarza r\u00f3wnie\u017c, \u017ce obserwator widzi co\u015b niespodziewanego, co uchodzi jego uwadze. Takich \u201enieplanowanych\u201d odkry\u0107 by\u0142o i jest bardzo wiele. Zatem umiej\u0119tno\u015bciom niestandardowego my\u015blenia osadzonemu w dobrym rzemio\u015ble musi towarzyszy\u0107 szcz\u0119\u015bcie i przypadek.\u201d[3]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n
Miejscem sta\u0142ego zatrudnienia w USA profesora Wolszczana jest Uniwersytet Stanowy\u00a0w Pensylwanii. W 1994 roku Uniwersytet Miko\u0142aja Kopernika zaoferowa\u0142 mu etat profesora kontraktowego. Poniewa\u017c \u015bcie\u017cki kariery naukowej w Polsce i USA r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119, aby obj\u0105\u0107 to stanowisko Aleksander Wolszczan poczyni\u0142 starania o habilitacj\u0119. Rok p\u00f3\u017aniej, w 1995 roku na podstawie rozprawy naukowej: \u201eDryf subpuls\u00f3w i modulacja radiowej emisji pulsar\u00f3w -por\u00f3wnanie teorii z obserwacjami<\/em>\u201d uzyska\u0142 stopie\u0144 doktora habilitowanego nauk fizycznych na Uniwersytecie Warszawskim. W roku 1998 przyznano mu tytu\u0142 profesora nadzwyczajnego, a w 2000 profesora zwyczajnego.<\/p>\n
W styczniu 1997 na Wydziale Fizyki i Astronomii Uniwersytetu Miko\u0142aja Kopernika powo\u0142ane zosta\u0142o Centrum Astronomii[4]<\/a>. Jego dyrektorem zosta\u0142 Profesor Wolszczan, kt\u00f3ry administrowa\u0142 plac\u00f3wk\u0105 naukow\u0105 \u201eponad kontynentami\u201d. Pozwoli\u0142o to \u00a0na rozszerzenie problematyki badawczej toru\u0144skich radioastronom\u00f3w oraz umo\u017cliwi\u0142o swobodn\u0105 wymian\u0119 my\u015bli naukowej mi\u0119dzy Toruniem a Pensylwani\u0105. Zaowocowa\u0142o to wsp\u00f3lnymi projektami badawczymi i naukowymi. Dzi\u0119ki profesorowi Wolszczanowi toru\u0144ski uniwersytet wszed\u0142 do mi\u0119dzynarodowego grona jednostek naukowych. W 2000 roku Wolszczan zrezygnowa\u0142\u00a0z kierowania Centrum.<\/p>\n
W lutym 2005 roku na konferencji w Aspen Wolszczan og\u0142osi\u0142, \u017ce wraz z zespo\u0142em badawczym odkry\u0142 czwart\u0105 planet\u0119 w uk\u0142adzie konstelacji Panny.<\/p>\n
W 2008 roku Wolszczan zaniecha\u0142 kontynuacji etatowych zobowi\u0105za\u0144 na toru\u0144skim uniwersytecie. Decyzja by\u0142a konsekwencj\u0105 ujawnienia przez media faktu wsp\u00f3\u0142pracy naukowca ze S\u0142u\u017cb\u0105 Bezpiecze\u0144stwa PRL. Z dokumentacji Instytutu Pami\u0119ci Narodowej wynika\u0142o, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca astronoma ze s\u0142u\u017cbami trwa\u0142a przez 13 lat – od 1973 do 1986 roku. SB nawi\u0105za\u0142a kontakt z Wolszczanem przed jego wyjazdem do Bonn (cena paszportu),\u00a0a zako\u0144czy\u0142a inwigilacj\u0119, kiedy naukowiec osiad\u0142 na sta\u0142e w USA[5]<\/a>. Na szcz\u0119\u015bcie polityka nie zniszczy\u0142a wsp\u00f3lnych projekt\u00f3w badawczych. Wolszczan stale kontynuuje badania planet pozas\u0142onecznych z polskimi badaczami. Od lat wsp\u00f3\u0142pracuje z zespo\u0142em astronom\u00f3w pod kierownictwem prof. Andrzeja Niedzielskiego z Torunia. W trakcie trwania tej wsp\u00f3\u0142pracy odkryto 17 uk\u0142ad\u00f3w planetarnych zawieraj\u0105cych \u0142\u0105cznie 20 planet spoza Uk\u0142adu S\u0142onecznego.<\/p>\n
Wielokrotnie spekulowano o nominacji Aleksandra Wolszczana do Nagrody Nobla\u00a0w dziedzinie fizyki. Proroctwa \u2013 jak dot\u0105d \u2013 nie spe\u0142ni\u0142y si\u0119. Pierwsz\u0105 licz\u0105c\u0105 si\u0119 w \u015bwiecie nauki nagrod\u0119 Wolszczan otrzyma\u0142 w 1992 roku od Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej. W 1993 uhonorowa\u0142a go Fundacja Alfreda Jurzykowskiego z Nowego Jorku, a dwa lata p\u00f3\u017aniej ameryka\u0144skie czasopismo Popular Science<\/em>. W roku 1997 za wybitne zas\u0142ugi dla nauki polskiej profesor Wolszczan zosta\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.\u00a0Na prze\u0142omie lat 1999 i 2000 nazwisko profesora zosta\u0142o wyr\u00f3\u017cnione tytu\u0142em \u201eSzczecinianina Stulecia\u201d i \u201eTorunianina XX wieku\u201d. Aleksander Wolszczan jest r\u00f3wnie\u017c posiadaczem presti\u017cowego tytu\u0142u Evan Pugh Professor przyznawanego pracownikom Penn State University. W czerwcu 2003 roku Wolszczan ods\u0142oni\u0142 pierwsze \u201ekatarzynki\u201d w Piernikowej Alei Gwiazd pod toru\u0144skim Dworem Artusa. Profesor Wolszczan przewodniczy\u0142 te\u017c honorowemu komitetowi obchod\u00f3w 700-lecia miasta Szczecinka.<\/p>\n
W 1999 roku Wolszczan zosta\u0142 uznany przez presti\u017cowe pismo naukowe „Nature” za autora jednego z pi\u0119tnastu najbardziej fundamentalnych odkry\u0107 w dziedzinie fizyki. W 2007 roku powsta\u0142 film dokumentalny w re\u017cyserii Jana Sosi\u0144skiego \u201eGwiazdor \u2013 Aleksander Wolszczan\u201d.<\/em><\/p>\n
Profesor Wolszczan jest pierwszym Polakiem, kt\u00f3remu Polskie Towarzystwo Astronomiczne w 2017 r, przyzna\u0142o swoj\u0105 nagrod\u0119 \u2013 Medal Bohdana Paczy\u0144skiego[6]<\/a>. Podobizna Aleksandra Wolszczana znalaz\u0142a si\u0119 na jednym ze znaczk\u00f3w z serii \u201ePolskie Milenium\u201d wydanej przez Poczt\u0119 Polsk\u0105, podsumowuj\u0105cej 1000 lat historii, kultury i nauki w Polsce.<\/p>\n
Aleksander Wolszczan zapocz\u0105tkowa\u0142 intensywny rozw\u00f3j nowej dziedziny astronomii \u2013 bada\u0144 planet pozas\u0142onecznych. Dzi\u0119ki niemu poznawane s\u0105 coraz to nowe planety okr\u0105\u017caj\u0105ce inne gwiazdy. Obecnie w swoich badaniach Wolszczan zajmuje si\u0119 problemami zwi\u0105zanymi z zamieszkiwaniem planet wok\u00f3\u0142 innych gwiazd i badaniem rozmaitych efekt\u00f3w, kt\u00f3re na t\u0119 zamieszkiwalno\u015b\u0107 mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107. Nale\u017cy si\u0119 spodziewa\u0107, \u017ce jeszcze za \u017cycia Profesora uda si\u0119 znale\u017a\u0107 \u017cycie poza Uk\u0142adem S\u0142onecznym. Sam profesor twierdzi \u201eJeste\u015bmy coraz bli\u017cej odnalezienia obcych form \u017cycia. W skali kosmicznej \u017cycie z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 mo\u017ce istnie\u0107. Jeste\u015bmy ju\u017c stosunkowo bliscy stwierdzenia czy tak jest, czy tak nie jest. Jeszcze par\u0119 lat temu, pytany o to kiedy znajdziemy \u017cycie poza Ziemi\u0105 powiedzia\u0142bym, \u017ce mo\u017ce za \u0107wier\u0107 wieku. Jednak wydarzenia, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w ostatnich latach, powoduj\u0105, \u017ce nie jestem ju\u017c pewny. To si\u0119 mo\u017ce zdarzy\u0107 znacznie pr\u0119dzej\u201d.[7]<\/strong><\/a><\/em><\/p>\n
 <\/p>\n
[1]<\/a> Urania- Miesi\u0119cznik Polskiego Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Astronomii, str 78, N3(603), marzec 1992<\/p>\n
[2]<\/a> W. Iwanowska \u201e Od Kopernika do Wolszczana. Historia odkry\u0107 i wsp\u00f3\u0142czesne badania astronomiczne wszech\u015bwiata, str 320, Analecta 6\/1\/11 1997<\/p>\n
[3]<\/a> Wyk\u0142ad monograficzny A. Wolszczana \u201eAstronomiczna wizja przysz\u0142o\u015bci\u201d, 14 maja 2015,
\nWydzia\u0142 Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego<\/p>\n
[4]<\/a> K. St\u0119pie\u0144 \u201eAstronomia z astrofizyk\u0105 w Polsce u progu XXI wieku, Nauka 4\/2004 , 105-118<\/p>\n
[5]<\/a> M.\u0141osiewicz, B. Czechowicz-Derkach \u201e Funkcjonowanie dualizmu wizerunkowego polskich naukowc\u00f3w w przekazach medialnych\u201d, str. 202,203. \u00a0Komunikowanie o nauce, Kak\u00f3w, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego,2016<\/p>\n
[6]<\/a> Meda\u0142 Bohdana Paczy\u0144skiego dwukrotnie otrzymywali \u00a0astronomowie zagraniczni, Martin J. Rees w 2013 r. i George W. Preston w 2015<\/p>\n
[7]<\/a> Wyk\u0142ad monograficzny A. Wolszczana \u201eAstronomiczna wizja przysz\u0142o\u015bci\u201d, 14 maja 2015,
\nWydzia\u0142 Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego<\/p>\n
Bibliografia:<\/strong><\/p>\n
    \n
  1. Urania- Miesi\u0119cznik Polskiego Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Astronomii, N3(603), marzec 1992<\/li>\n
  2. W. Iwanowska \u201eOd Kopernika do Wolszczana. Historia odkry\u0107 i wsp\u00f3\u0142czesne badania astronomiczne wszech\u015bwiata, Analecta 6\/1\/11 1997.<\/li>\n
  3. Wyk\u0142ad monograficzny A. Wolszczana \u201eAstronomiczna wizja przysz\u0142o\u015bci\u201d, 14 maja 2015,
    \nWydzia\u0142 Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego<\/li>\n
  4. K. St\u0119pie\u0144 \u201eAstronomia z astrofizyk\u0105 w Polsce u progu XXI wieku, Nauka 4\/2004.<\/li>\n
  5. M.\u0141osiewicz, B. Czechowicz-Derkach \u201eFunkcjonowanie dualizmu wizerunkowego polskich naukowc\u00f3w w przekazach medialnych\u201d, Komunikowanie o nauce, Krak\u00f3w, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego,2016.<\/li>\n<\/ol>\n
    autor: Patrycja Osi\u0144ska,\u00a0Ko\u0142o Naukowe Historyk\u00f3w Akademii Pomorskiej, czerwiec 2018<\/pre>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
    Aleksander Wolszczan (1946) ur. w Szczecinku. Wsp\u00f3\u0142czesny polski astronom, odkrywca pierwszych planet poza Uk\u0142adem S\u0142onecznym.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1126,"parent":717,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-1113","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1113","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1113"}],"version-history":[{"count":21,"href":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1113\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1204,"href":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1113\/revisions\/1204"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/717"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1126"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1113"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}