{"id":1111,"date":"2018-10-17T09:32:34","date_gmt":"2018-10-17T09:32:34","guid":{"rendered":"https:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/?page_id=1111"},"modified":"2018-10-19T22:15:17","modified_gmt":"2018-10-19T22:15:17","slug":"adam-giedrys","status":"publish","type":"page","link":"http:\/\/e-bialek.pl\/spodznakugryfa\/zasluzeni-dla-nauki-i-techniki-spod-znaku-gryfa-rekomendacje\/adam-giedrys\/","title":{"rendered":"Adam Giedrys"},"content":{"rendered":"
By Giedrys Jan - Praca w\u0142asna, CC BY-SA 3.0, \r\nhttps:\/\/commons.wikimedia.org\/w\/index.php?curid=9095791<\/pre>\n
Niekt\u00f3re miasta musz\u0105 nieco na si\u0142\u0119 wymy\u015bla\u0107 osoby, kt\u00f3re mog\u0142yby si\u0119 sta\u0107 jego symbolami, Szczecinek ma to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce tego robi\u0107 nie musi, bo mia\u0142 wyj\u0105tkowego cz\u0142owieka, jakim by\u0142 Adam Giedrys<\/em>[1]<\/strong><\/em><\/a>.<\/em> S\u0142owa burmistrza Szczecinka Jerzego Hardie-Dauglasa, wypowiedziane podczas otwarcia wystawy po\u015bwi\u0119conej \u017cyciu i pasji Giedrysa pokazuj\u0105 jakie znaczenie odegra\u0142a posta\u0107 nietypowego krawca, samouka astronoma na \u017cycie miasta i jego mieszka\u0144c\u00f3w. Cz\u0142owiek, ten w latach siermi\u0119\u017cnego PRL-u potrafi\u0142 marzy\u0107 i \u201esi\u0119ga\u0107 gwiazd\u201d. Z zawodu krawiec, z pasji astronom, kt\u00f3ry pr\u00f3cz obstalunku[2]<\/a> sukien i p\u0142aszczy szczeg\u00f3lnie interesowa\u0142 si\u0119 gwiezdnymi skamielinami i \u201epodbojem\u201d kosmosu.<\/p>\n
Adam Giedrys urodzi\u0142 si\u0119 26 marca 1918 r. we wsi Sidabry na Wile\u0144szczy\u017anie. Dzieci\u0144stwo\u00a0i m\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzi\u0142 w Wilnie. Tam te\u017c uko\u0144czy\u0142 szko\u0142\u0119 bran\u017cow\u0105 im. Promienistych, gdzie uzyska\u0142 tytu\u0142 mistrza krawieckiego. Po wybuchu II Wojny \u015awiatowej wst\u0105pi\u0142 w szeregi Wile\u0144skiego Okr\u0119gu Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej. Po przegranej kampanii wrze\u015bniowej wraz\u00a0z \u017con\u0105 Stanis\u0142aw\u0105 (de domo Bohdziewicz), prowadzi\u0142 zak\u0142ad krawiecki w Nowym Dworze (obw\u00f3d Grodno), gdzie aktywnie w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105. Jego pracownia krawiecka by\u0142a punktem kontaktowym Armii Krajowej. Giedrys, pseudonim wojenny \u201eBen Hal\u201d[3]<\/a> by\u0142 \u0142\u0105cznikiem w VII batalionie 77 pu\u0142ku piechoty AK dowodzonej przez mjr. Jana Piwnika \u201ePonurego\u201d. Za dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 zosta\u0142 odznaczony \u201eMedalem Wojska\u201d Rz\u0105du RP w Londynie.<\/p>\n
W 1945 roku zosta\u0142 repatriowany do Szczecinka, gdzie przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do Bojowego Oddzia\u0142u Armii dowodzonego przez Stefana Pabisa. Pod przybranym nazwiskiem \u201eStanis\u0142aw B\u0142asi\u0144ski\u201d ukrywa\u0142 si\u0119 przed SB i NKWD. Niestety 18 marca 1948 r. zosta\u0142 aresztowany\u00a0za posiadanie broni oraz \u201eantykomunistyczn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107\u201d. Po procesie w Szczecinie w 1947 roku zosta\u0142 skazany na 5 lat wi\u0119zienia. W wyniku pobytu w ci\u0119\u017ckich wi\u0119zieniach (g\u0142\u00f3wnie we Wronkach) zachorowa\u0142 na gru\u017alic\u0119 nerek. Wiosn\u0105 1953 r. trafi\u0142 w bardzo z\u0142ym stanie do szpitala w Olsztynie, gdzie podczas operacji przeby\u0142 \u015bmier\u0107 kliniczn\u0105. Z trudem uratowano mu \u017cycie. Trwaj\u0105ca osiem sekund \u015bmier\u0107 kliniczna – podczas kt\u00f3rej Giedrys dozna\u0142 wizji kosmosu – sta\u0142a si\u0119 punktem zwrotnym w jego \u017cyciu.<\/p>\n
D\u0142ugotrwa\u0142a rekonwalescencja rozbudzi\u0142a w nim zainteresowania nauk\u0105, a szczeg\u00f3lnie astronomi\u0105. Jeszcze w szpitalu Giedrys zacz\u0105\u0142 prowadzi\u0107 pierwsze wyk\u0142ady dotycz\u0105ce wszech\u015bwiata. Tak t\u0119 przemian\u0119 opisa\u0142a jego c\u00f3rka Stefania: \u201e<\/em>Tato wspomina\u0142, \u017ce le\u017ca\u0142 na \u0142\u00f3\u017cku przy oknie i g\u0142\u00f3wnie patrzy\u0142 w niebo albo czyta\u0142 ksi\u0105\u017cki ze szpitalnej biblioteki. By\u0142y w\u015br\u00f3d nich pozycje po\u015bwi\u0119cone astronomii, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 jego pasj\u0105. I tak ojciec, jak p\u00f3\u017aniej \u017cartowali\u015bmy, zacz\u0105\u0142 buja\u0107 w ob\u0142okach\u201d.<\/em>[4]<\/strong><\/em><\/a><\/p>\n
Po powrocie do domu po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 astronomii. Skonstruowa\u0142 swoj\u0105 pierwsz\u0105 lunet\u0119 wed\u0142ug pomys\u0142u Galileusza, do kt\u00f3rej u\u017cy\u0142 soczewek ze zwyk\u0142ych okular\u00f3w. Nast\u0119pnie skonstruowa\u0142 dwa teleskopy typu Newtona (o \u015brednicy lustra 125 mm i 250 mm) daj\u0105ce 1250-krotne powi\u0119kszenie W 1958 wykorzystuj\u0105c \u017cyczliwo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Szczecinka oraz \u00f3wczesnych w\u0142adz miasta na dachu kamienicy w kt\u00f3rej mieszka\u0142 zbudowa\u0142 kopu\u0142\u0119 obserwacyjn\u0105. 2 marca 1959 roku doby\u0142o si\u0119 uroczyste otwarcie obserwatorium Giedrysa. W przeci\u0105gu dw\u00f3ch miesi\u0119cy obserwatorium odwiedzi\u0142o ok. 40 dziennikarzy z ca\u0142ej Polski.[5]<\/a> Dom przy ulicy Ko\u015bciuszki 10 w Szczecinku sta\u0142a si\u0119 \u201ecentrum wszech\u015bwiata\u201d Adama Giedrysa.\u00a0Tu pracowa\u0142, mieszka\u0142 z rodzin\u0105 oraz obserwowa\u0142 nocami niebo. Samodzielnie rozwija\u0142 swoj\u0105 pasj\u0119 naukow\u0105. Prowadzi\u0142 o\u017cywion\u0105 korespondencj\u0119 z naukowcami oraz badaczami\u00a0i eksploratorami kosmosu z ca\u0142ego \u015bwiata. Uczestniczy\u0142 te\u017c w mi\u0119dzynarodowych kongresach astronautyczno-astronomicznych. W przeci\u0105gu swojego \u017cycia wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w 21 z 48 kongres\u00f3w na \u015bwiecie. To dzi\u0119ki kongresom pozna\u0142 m.in. ameryka\u0144sk\u0105 astronautk\u0119 Barbar\u0119 Morgan, zdobywc\u00f3w Ksi\u0119\u017cyca: Amstronga, Aldrina i Colinsa oraz rosyjskich kosmonaut\u00f3w Leonowa i Bielgowa[6]<\/a>.<\/p>\n
Adam Giedrys jako pierwszy Polak otrzyma\u0142 od NASA<\/a> pr\u00f3bk\u0119 gruntu ksi\u0119\u017cycowego z misji Apollo XI z 1969 roku. Ksi\u0119\u017cycowa ska\u0142a zawita\u0142a do Szczecinka 15 maja 1971 roku. By\u0142o to wielkie wydarzenie naukowe i towarzyskie. Ryszard W\u00f3jcik (autor Odmie\u0144c\u00f3w) op\u00f3\u017ani\u0142 wydanie swojego reporta\u017cu \u201eWskrzeszony do Gwiazd\u201d, by uzupe\u0142ni\u0107 go telegramem Giedrysa: \u201eSka\u0142a ksi\u0119\u017cycowa w Szczecinku 15 maja 1971. Stop. Giedrys\u201d<\/em>[7]<\/a><\/p>\n
Do innych, istotnych osi\u0105gni\u0119\u0107 samouka-astronoma nale\u017cy uznanie przez Mi\u0119dzynarodow\u0105 Uni\u0119 Astronomiczn\u0105 jego obserwacji dw\u00f3ch gwiazd: \u0141ab\u0119d\u017a (V 456 Cygnus) i Pegaz (DK Pegasus). W 1972 roku Adam Giedrys na zaproszenie NASA odwiedzi\u0142 Stany Zjednoczone.<\/p>\n
Wielk\u0105 pasj\u0105 i talentem Giedrysa by\u0142o praca z dzie\u0107mi i m\u0142odzie\u017c\u0105 oraz krzewienie wiedzy o astronomii w\u015br\u00f3d najm\u0142odszych. Astronom samouk za\u0142o\u017cy\u0142 w Szczecinku Oddzia\u0142 Polskiego Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Astronomii. Od lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych organizowa\u0142 odczyty i seminaria tematyczne dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy. \u0141\u0105cznie zorganizowa\u0142 46 takich wydarze\u0144. Sprowadza\u0142 te\u017c do Szczecinka trudno dost\u0119pne filmy popularno-naukowe. Przybli\u017ca\u0142 szczecineckiej m\u0142odzie\u017cy wielki \u015bwiat i pokazywa\u0142 si\u0142\u0119 marze\u0144. Przez blisko 30 lat, w latach 1960-1990 zorganizowa\u0142 100 wakacyjnych oboz\u00f3w astronomicznych dla \u00a0dzieci i m\u0142odzie\u017cy w Radaczu.<\/p>\n
W pierwszych wolnych wyborach w 1990 roku Adam Giedrys zosta\u0142 wybrany do Rady Miasta Szczecinka. Zmar\u0142 26 grudnia 1997 roku pozostawiaj\u0105c po sobie obserwatorium\u00a0z imponuj\u0105cym dorobkiem naukowym, oraz niezrealizowane plany, do kt\u00f3rych zaliczy\u0107 nale\u017cy zapocz\u0105tkowany projekt budowy planetarium.<\/p>\n
Nietypowa pasja, osi\u0105gni\u0119cia w dziedzinie nauki, obecno\u015b\u0107 i wyr\u00f3\u017cnienia na zagranicznych kongresach astronomicznych, wreszcie znajomo\u015bci z wielkimi tego \u015bwiata tj. Neil Armstrong doprowadzi\u0142y do zaistnienia motywu „krawca-astronoma” w literaturze i kinematografii. Szczecinecki krawiec-astronom by\u0142 bohaterem wielu artyku\u0142\u00f3w prasowych, reporta\u017cy, audycji radiowych. Ju\u017c w 1974 roku Ryszard W\u00f3jcik przedstawi\u0142 sylwetk\u0119 Giedrysa w ksi\u0105\u017cce Odmie\u0144cy (\u201eWskrzeszony dla Gwiazd\u201d). Szczecinecki astronom by\u0142 bohaterem film\u00f3w: dokumentalnego \u201eKrawiec i Gwiazdy\u201d re\u017cyserii Ryszarda i Mai W\u00f3jcik\u00f3w oraz fabularnego \u201ePlaneta Krawiec\u201d w re\u017cyserii Jerzego Domaradzkiego. W rol\u0119 Giedrysa wcieli\u0142 si\u0119 Kazimierz Kaczor, a sam Giedrys by\u0142 osobistym konsultantem filmu. W 1983 roku, po premierze filmu, Giedrys powiedzia\u0142 \u201eNie mog\u0142em powstrzyma\u0107 \u0142ez, gdy Kazimierz Kaczor odtwarza\u0142 moje prze\u017cycia w szpitalu. Scenariusz odebra\u0142em jako w\u0142asny rachunek sumienia. Oddana zosta\u0142a w nim wewn\u0119trzna przestrze\u0144, w kt\u00f3rej poruszaj\u0105 si\u0119 moje my\u015bli. Jestem zaskoczony, i\u017c ludzie znajduj\u0105 w kszta\u0142cie mojego \u017cycia rzeczy nadzwyczajne. A ja przecie\u017c wszystko, co robi\u0119, jest zgodne z prawami natury.<\/em>„[8]<\/a>.<\/p>\n
W pa\u017adzierniku 2009 roku ods\u0142oni\u0119ty zosta\u0142 pomnik Adama Giedrysa w Szczecinku autorstwa Doroty Dziekiewicz-Pilich<\/a> \u2013 uczennicy astronoma. Rze\u017aba naturalnej wielko\u015bci przedstawia posta\u0107 siedz\u0105c\u0105 z lunet\u0105 i ksi\u0105\u017ck\u0105 przy maszynie do szycia, wpatruj\u0105c\u0105 si\u0119\u00a0w niebo. R\u00f3wnie\u017c w Szczecinku powsta\u0142o rondo Adama Giedrysa (ulic Ko\u015bciuszki i Mieros\u0142awskiego), a w 2012 r. Gimnazjum nr 3 w Szczecinku otrzyma\u0142o jego patronat.<\/p>\n
15 marca 2018 Senat RP podj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119 w sprawie uczczenia pami\u0119ci Adama Giedrysa\u00a0w 100. rocznic\u0119 jego urodzin. \u201eSenat Rzeczypospolitej Polskiej uznaje postaw\u0119 i dzia\u0142alno\u015b\u0107 Adama Giedrysa za wz\u00f3r do na\u015bladowania dla kolejnych pokole\u0144 Polak\u00f3w. Senat Rzeczypospolitej Polskiej zwraca si\u0119 do \u015brodowisk o\u015bwiatowo-wychowawczych i naukowych z apelem o popularyzowanie wiedzy o postaci i osi\u0105gni\u0119ciach Adama Giedrysa.<\/em>\u201d<\/em>[9]<\/strong><\/em><\/a><\/p>\n
22 marca 2018 roku na \u015bcianie kamienicy przy ulicy Ko\u015bciuszki 10 w Szczecinku ods\u0142oni\u0119to tablic\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 Giedrysowi. Dodatkowo Muzeum Regionalne w Szczecinku otworzy\u0142o wystaw\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 \u017cyciu, pracy i pasji krawca astronoma.<\/p>\n
 <\/p>\n
[1]<\/a> Wypowied\u017a Jerzego Hardie-Dauglasa podczas Otwarcia Wystawy w Muzeum Regionalnym w Szczecinku dn. 22-03-2018r. \u201ePan Adam – Szczecinecki krawiec-astronom\u201d<\/p>\n
[2]<\/a> obstalunek – zlecenie wykonania czego\u015b, z\u0142o\u017cone u rzemie\u015blnika<\/p>\n
[3]<\/a> A. Kmita, Adam Giedrys jako wychowawca dzieci i m\u0142odzie\u017cy, Koszalin 1998, s. 5<\/p>\n
[4]<\/a> Wypowied\u017a Stefanii Giedrys- Kalendy podczas Otwarcia Wystawy w Muzeum Regionalnym w Szczecinku
\ndn 22 03 2018r. \u201ePan Adam- Szczecinecki krawiec-astronom\u201d<\/p>\n
[5]<\/a> A. Kmita, Adam Giedrys jako wychowawca dzieci i m\u0142odzie\u017cy, Koszalin 1998, s. 8<\/p>\n
[6]<\/a> A. Kmita, Adam Giedrys jako wychowawca dzieci i m\u0142odzie\u017cy, Koszalin 1998, s. 10<\/p>\n
[7]<\/a> R. W\u00f3jcik, Wskrzeszony do gwiazd „Odmie\u0144cy”, Czytelnik, Warszawa 1974, s. 141<\/p>\n
[8]<\/a> B. Zagroba Pierwowz\u00f3r bohatera „Film” 1982, nr 32<\/p>\n
[9]<\/a> Uchwa\u0142a Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2018 r. (Warszawa 20 03 2018, pozycja 300)<\/p>\n
Bibliografia:<\/strong><\/p>\n
    \n
  1. \u201ePan Adam- Szczecinecki krawiec-astronom\u201d, broszura z wystawy r. 2018, Honorowy Komitet Organizacji Obchod\u00f3w 100 lecia urodzin Adama Giedrysa, Muzeum Regionalne w Szczecinku.<\/li>\n
  2. Kmita, Adam Giedrys jako wychowawca dzieci i m\u0142odzie\u017cy, Koszalin 1998,<\/li>\n
  3. W\u00f3jcik, Wskrzeszony do gwiazd „Odmie\u0144cy”, Czytelnik, Warszawa 1974<\/li>\n
  4. Zagroba Pierwowz\u00f3r bohatera „Film” 1982, nr 32<\/li>\n
  5. Uchwa\u0142a Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 15 marca 2018 r. (Warszawa 20 03 2018, pozycja 300)<\/li>\n<\/ol>\n
    Inne \u0179r\u00f3d\u0142a:<\/p>\n